اما در مورد اين كتاب بايد دانست قرن پنجم معركة الاراء مسائل كلامى و مذهبى است و اشارهء سربسته‌اى كه مؤلف در مقدمهء همين كتاب بر تفسير به رأىها و تأويلات اختراعى رايج در آن عصر نموده اهميت و بايستگى يك برداشت واقع گرايانه و صحيح از تفسير قرآن را نشان مىدهد ، و از اين لحاظ است كه مؤلف بر ضرورت شناخت اسباب نزول به عنوان مقدمه‌اى بر دريافت درست قرآن تأكيد مىنمايد . با خواندن اين كتاب در فضاى زنده و حقيقى مكه و مدينه قرار مىگيريم و شرايط عينى نزول آيات را در مىيابيم . سلسلهء سند روايت را تلخيص كرديم يعنى فقط نفر اول و نفر آخر را مىآوريم . ملاحظه مىشود كه روات مستقيم واحدى غالبا از شاغلان مناصب و مقامات شرعى و علمى بوده‌اند با عناوين استاد ، فقيه ، مقرى ، حافظ ، كاتب ، نحوى ، مصاحفى ، وراق ، مؤدب ، واعظ ، مؤذن ، غازى ، مطّوعى ، صوفى ، نقيب ، شريف ، زاهد ، حاكم ، عدل ، مزكى ، شاهد ، قاضى . . . و يا پيشه ورانى چون صفار ، بياع ، فحّام ، حارث ، سرّاج ، عطار ، صيدلانى . . . بوده‌اند . واحدى گاه قيد مىكند كه « راوى براى من روايت كرد و شفاها اجازهء روايت داد » و گاه مىنويسد : « اجازهء كتبى داد » و گاه از كتابى نقل مىكند . در موارد زيادى روايات خود را با صحيحين و نيز صحيح ابو عبد اللّه حاكم نيشابورى كه مقصود المستدرك حاكم است ، و يا با سيرهء محمد بن اسحاق تطبيق مىنمايد . در اين ترجمه شمارهء آيات را بر اساس معجم المفهرس محمد فوأد عبد الباقى و آن مقدار از آيه نقل و ترجمه شده كه با شأن نزول ذكر شده مربوط و مناسب است . در موارد معدودى كه توضيحى ضرور مىنمود به طور بسيار موجز در حاشيه اشاره شد و يا به منبعى ارجاع گرديد . آخرين يادآورى اينكه چون اسباب نزول‌ها گاهى طبق مذاق اهل سنت ، و با شأن نزولى كه شيعه روايت مىكند متفاوت است ، در موارد لزوم نظر شيعه را ذكر و به منبع مناسب و در دسترسى اشاره نموده‌ايم تا اگر خواننده جوياى تفصيل بيشتر بود ملاحظه و مطالعه خواهد كرد . مترجم از هر نوع پيشنهاد و تذكر اصلاحى استقبال مىنمايد . عليرضا ذكاوتى قراگزلو